30 Eylül 2011 Cuma

Harput Eğitim Merkezi Tecvid Dersi Notları - 2


                                            TECVİD


Sözlük anlamı:  Bir şeyi güzel ve hoşça yapmak.

Terim  Anlamı: لها ومستحقها وَ هُوَ اِعْطاَءُ الْحُرُوفِ حَقَّهاَ مِن كُلِّ صِفَةِ
“harflerin lâzımı ve arızî sıfatlarını vererek okumaktır.”

Tecvidin Gayesi: Cenabı Hakkınورتل القرأن ترتيلا) ) “Kur’an-ı Kerimi açık açık tane tane tertil ile oku” emrinin yerine getirilmesidir.

Tecvidin Hükmü:Tecvid ilmini bilmek farzı kifayedir. Kur’an-ı Kerimi tecvid üzere okumak ise her Müslüman kadın ve erkeğe farzı ayndır.

  Bu konuda İmam cezeri hazretleri;( والأخذ بالتجويد حتم لازم         من لم يجود القرآن آثم) “Kuranı tecvitli okumak vaciptir.Kim kuranı tecvitli okumazsa günahkar olur.”Buyuruyor.

Harfi Med:( و- ى- ا)
     Med harfi,  bazen zamir ve asarlı hemzelerde olduğu gibi mukadder olur.(إنه – آمن ) gibi
     Bazen de med harfi olan Elif, vav ile((الزكوة   yada  ya ile(موسي)yazılır.Bunu anlamak için ma kabline bakılır.Eğer ma kabli üstün ise o vav ile ya elif kabul edilir.

Sebebi Med: Meddi aslînin 1 elif miktarından ziyade çekilmesine sebep olan amillere denir. Bunlar; hemze ve sukundur.
NOT: Meddi tabiiye asli med,  diğerlerine ise Feri med denir

Meddi Tabii: Sadece med harfi olup Sebebi Med den bir şey yok ise  meddi tabii olur.أوتينا

Meddi Muttasıl: harfi medden sonra sebebi medden “hemze” olup ikisi bir kelimede bulunduğunda Meddi muttasıl olur. السوأ
 Not:يشاء-  ماء   gibi kelimeler vakıf halinde meddi arız olmazlar.meddi muttasıl olurlar.Zira hemze,sukun-u arızdan kuvvetlidir
Meddi Munfasıl: harfi medden sonra sebebi medden “hemze” olup ikisi farklı kelimelerde bulunduklarında Meddi muttasıl olur. قالوا ءإذا

Sukun iki kısımdır:
Sukun-u Lazım:Durulduğunda ve geçildiğinde var olan sukundur.
Sukun-u Arız   : Durulduğunda var olan geçildiğinde düşen sukundur

Meddi Lazım : harfi medden sonra sebebi medden “sukun-u lazım”bulunursa Meddi Lazım olur.    Meddi Lazım 4 kısımdır
Kelime-i Müsakkale. اتحاجوني (Meddi lazımın tamamına yakını bu kısımdandır)
Kelime-i Muhaffefe. الأن

Harfi Müsakkal.طسم   in sin i
Harfi Muhaffefطسم    in mim i

 Meddi Lazımı 4 elif miktarı çekmek vaciptir.
(Müsakkaleyi şeddeli,    Muhaffefi ise cezimli olarak anlayabiliriz)

Meddi Arız:med harfinden sonra sebebi medden sükûnu, ârız bulunursa meddi arız olur.
Sonu Meftuh olduğu zaman 3 vecih caizdir .     يعلمون
Tul – Tevessut – Kasr.
(4)       (3-2)         (1)

Sonu Meksur olduğu zaman 4 vecih caizdir.      يوم الدين
Tul – Tevessut – Kasr. - kasrlı Revm. (Revm, 1 elifle yapılır.)

Sonu Mezmum olduğu zamn 7 vecih caizdir.       نستعين
Tul – Tevessut – Kasr. Tul ile İşmam – Tevessut ile İşmam – Kasr ile İşmam - birde kasır ile Revm
     
Ravm:  (طلب الحركة بصوت خفي     )Düşük bir sesle harekeyi okumaktır.
İşmam:( انضمام الشفتين بعد السكون )Sükundan sonra dudakları ileriye doğru uzatmaktır.

Meddi Lin:Lin harfinden sonra sukun gelirse meddi lin olur.
Lin harfi, öncesi üstün olan cezimli Vav ve  Ya harfleridir.
Meddi lin in uzatılması aynen meddi arız gibidir. Son harfin harekesine göre değişir.Ancak sükununun asli olması itibarıyla (عين)kelimesinde iki vecih caizdir.Tul ve Tavassut.(Tul 4, tavassut ise 3 dür.)
                                

KURAN OKUYUŞ ŞEKİLLERİ


Tecvid ve Kırâet ilmi kitaplarında Kur'ân kırâeti üç mertebe üzerine sınıflandırılmıştır: Bunlar tahkîk, tedvir ve hadr'dır.Bir elif iki fetha miktarı demek olduğuna göre

Asım, Hamze, Nafi'den Verş kırâetleri tahkik;

İbnü Amir, Kisâi  haleful aşir kırâetleri tedvir;

diğerleri hadr tarzındadır.

 Fakat bunların hiçbirinde bir harf veya harekenin hakkı çiğnenecek şekilde okunmak caiz olamayacağı için, asıl mânâsıyla tertil kırâetlerin hepsinde şarttır. Kırâetleri böyle hadr ve tedvir şeklinde kısımlara ayırmaya cevaz veren ise gelecek olan "Kur'ân'dan size kolay geleni okuyun." emridir.
Tahkik :Munfasıl ve muttasıl meddi dört (veya beş) elif miktarı çekecek şekilde gayet ağır bir ahenk ile okumaktır.
Tedvir: Munfasıl ve muttasıl meddi üç veya iki elif miktarı çekecek şekilde orta bir ahenk ile okumaktır.
Hadr:Muttasılı 2  Munfasılı bir  elif munfasılı bir elif çekerek hızlı bir şekilde okumaktır
                                                                                                                                                                          
                                    MUTTASIL                       MUNFASIL         LAZIM                ARIZ               LİN                 
TAHKİK
         4
        4
      4
  1--3-4
   1--3-4
TEDVİR
         3      
        3      
      4
  1--3-4
   1--3-4
HADR
         2                            
        1
      4
  1- 3-4
   1--3-4

     İhfa(Gizlemek) : Tenvin veya sakin nundan sonra İhfa harfleri gelirse ihfa olur.(كن فيكن)
     İhfa harfleri(ت-ث-ج-د-ذ-ز-س-ش-ص-ض-ط-ظ-ف-ق-ك)
     İhfa(حالة بين الاظهار والادغام عارية عن التشديد مع بقاء الغنة)    İdğam ile İzhar arası,şeddesiz,Nunu gizleyerek                                                         ğunneli bir okuyuş biçimidir.

İzhar(Ayırmak): Tenvin veya sakin nundan sonra izhar harfleri gelirse izhar olur.(غني حليم)
      İzhar harfleri:Boğaz harfleri olan (ا-ه-ح-خ-ع-غ) harfleridir. 
      İzhar(الانفصال بين الحرفين)  İki harf arasını ayırmaktır.

İklab(Dönüştürmek): Tenvin veya sakin nundan sonra Ba harfi gelirse iklab olur.
        İklab(قلب النون الساكنة او التنوين ميما خالصا عند الباء مع بقاء الغنة)  Tenvin veya sakin nunu gunneli tam bir mime dönüştürmektir.

İdğam: (ادخال احد الحرفين المثلين او المتقاربين اوالمتجانثين الي الأخر )
           Kısaca İki harfi birleştirerek şeddeli bir harf oluşturmaktır. İdğam ikinci harfte gerçekleşir.
                                  İdğam 4 e ayrılır.
    İdğam-ı kebir:Her iki harfte harekeli olursa  (Hafs kıraatin de yoktur.) 
    İdğam-ı sağir:İlk harf sakin ikinci harf harekeli olursa
   
    İdğam-ı tam  :İlk harf ikinci harfte tamamen kaybolursa
    İdğam-ı nakıs:İlk harf ikinci harfte tamamen kaybolmayıp kendinde eser kalırsa                                                                             
      Not: Bütün idğamlar idğam-ı tamdır.Ancak
a)      İlk harf kalın harf ise
    b)   İdğam-ı Maal Gunne de tenvin veya nun-u sakinden sonra Vav  veya  Ya  gelirse idğam, idğamı nakıstır
İdğam Maal Ğunne: Tenvin veya sakin nundan sonra يمنو   harflerinden birisi gelirse İdğam Meal Ğunne olur.(من يشاء)

İdğam bila ğunne: Tenvin veya sakin nundan sonra ل ر  harflerinden birisi gelirse İdğam bila Ğunne olur.(من لعنه الله)
 İdğam Misleyn:mahreç ve sıfatları aynı olan harfler (ilki sakin olmak şartıyla) peşpeşe gelirse İdğam misleyn olur. (فما ربحت تجارتهم)
NOT: Bu harfler mim veya  nun olursa İdgam misleyn maal Gunne adını alırlar.
NOT 2:Aynı harften oluşan bütün şeddeli harfler İdğam misleyn olur.(ان)  (رب) gibi
Mimi sakinin üç hali:
  sakin mim den sonra  mim gelirse. idğam misleyn Meal Gunne(عليهم مؤصدة)
  sakin mim den sonra  ba gelirse ihfayı- şefevi.(ترميهم بحجارة)
  sakin mim den sonra  ba ve mim  in dışındaki harflerden birisi gelirse izhar olur.(عليهم ولا الضالين)
 .
İdğam Mütecaniseyn:Mahrecleri aynı sıfatları değişik farklı olan harfler(ilki sakin olmak şartıyla peşpeşe gelirse İdğam Mütecaniseyn olur.
   Harfleri 3 kısımdır :a)      ت-د-ط      (قالت طائفة)      b)      ث-ذ-ظ   (اذ ظلموا)     c)   ب- م (اركب معنا)
   İlk harf kalın olursa idgamı nakıs olur.Diğerleri idgamı tam olur. 

İdğam Mütekaribeyn: Mahrecleri veya sıfatları veya hem mahrecleri hemde sıfatları birbirine yakın olan harfler peşpeşe gelirse(ilki sakin olmak şartıyla)  İdğam Mütekaribeyn olur
    Harfleri 2 kısımdır: a) ل- ر   - Önce lamın gelmesi şarttır- (بل رفعه الله)       b) ق- ك  (الم نخلقكم) -Bu kelime  
    hem tam hem de nakıs idğamla okunabilir.Ancak tam idğam ile okunması evladır.-  

İdğam Şemsiyye:. “Lamı tarif”den sonra  ابغ حجك وخف عقيمه  harflerinin dışındaki harflerden birisi gelirse idğam şemsiye olur.(النجم)
Not  : الذي – التي   gibi ismi mevsuller ve türevleri,tesniyelerin de lamın ortaya çıkması deliliyle(اللذان) İdgam şemsiye olurlar
Not2:Bu harf  Nun olursa  idğam şemsiye maal Gunne olur
İzhar kameriyye: “Lamı tarif”den sonra  ابغ حجك وخف عقيمه  harflerinden birisi gelirse izharı kameriyye olur.(الأبتر)

Kalkale:قطب جد  Harflerinden birisi kelime ortası veya sonunda bulunursa  Kalkale yapılır.(احد)   (يجعلون)
 Not:Vakıf halindeki kalkaleler daha şiddetli yapılırlar(cezeri mukaddimesi)

Hükmürra:    Meftuh veya mazmum olursa kalın olduğu için hükmü kalın ( رب -    رسل )
                      ”meksur olursa inceبالبر
                      sakin ma kabli meftuh veya mazmum olursa kalın (الصبر -  الدبر)
                      sakin ma kabli meksur olursa kendisinden sonra istila harfi yoksa ince okunur.(الذكر )
                             Eğer istila harfi varsa ve esreli değilse ra yine kalın okunur.(قرطاس – مرصاد)
                      Râ  sakin ma kablinde kesrei arıza olursa bu kesreye itibar olunmaz ra kalın okunur.(ارجعي
                              –ام ارتابوا –لمن ارتضي –رب ارجعون –ان ارتبتم )gibi                                   
                      Harfi lin den sonra gelen  Râ  vakıf halinde ince okunur.( لا ضير-   خير)
                                                     
Bazı özel kelimeler:

 a)عين القطر -  من مصر    Vakıf halinde hem ince hem de kalın okunabilirler.Asıl harekesine binaen عين القطر  kelimesinde incelik evladır. من مصر   kelimesinde kalınlık evladır. 
 b)    كل فرق İki türlü okunabilir.İstila harfi olan kaf esreli olduğundan İnce okumak evladır.   
 c)ان اسر - فاسر  - اذا يسر   Kelimelerinde durulduğunda umumi kural geleneği kalın; aslında bulunup  sonradan hazfedilen (kaldırılan)ى   lara  işaret için ince okunur.İnce okumak evladır

Lafzatullah:Lafzai celalin ma kabli meftuh  veya mazmum olursa kalın meksur olursa ince okunur.

Zamir: Zamirin ma kabli harekeli olduğu zaman çekilir. Sakin veya med harfi olduğunda çekilmez.
 (انه -  به -وله  -  عنده   Çekilir)            ( منه   - فيه - عليه   Çekilmez  )                       
Kelimenin aslından olmaları hasebiyle ما نفقه -  فواكه    gibi örneklerde He  ler çekilmez

NOT: Furkan suresinin 69. ayetindeki (فيه مهانا) lafzındaki zamir, kaideye göre uzatılmaması gerekirken kaideye uymaksızın bir elif miktarı uzatılarak okunur. (Boğaz harfi olan He harfinden  dudak harfi olan Mim e geçiş zor olduğundan  veya Kesreden zammeye geçiş zor olduğundan zamir çekilerek okunur,   şeklinde açıklamalar yapılmaktadır. )

Sekte :Nefes almadan sesi kesmeye denir.Sesin kesilme süresi ise bir elif miktarıdır.
           Kur’an’ı Kerim’de dört yerde sekte yapmak vaciptir:
              1. Kehf Suresinde:عِوَجًا قَيِّمًا      Vasl(geçiş)yapılırsa sekte vaciptir.vakıf halinde bir şey gerekmez
              2. Yasin Suresinde: مِنْ مَرْقَدِنَا     Vasl(geçiş)yapılırsa sekte vaciptir.vakıf halinde bir şey gerekmez                
              3. Kıyame Suresinde:مَنْ رَاقٍ
              4. Mutaffin Suresinde:كَلاَّ بَلْ رَانَ 

Ayrıca şu 7 yerde he harfinin sukununa işareten sekt-i hafife yapmak gerekir.
Bakara  259     (لم يتسنه )                                               
Hakka   28       (  ماليه)
Enam    90       ( فبهدا هم اقتده )                                       
Hakka   29       (  سلطانيه)
Hakka   20-26 (حسابيه)                                                  
Karia    10       (وما ادريك ماهيه)
Hakka   19       (كتابيه)
        
                                         HEMZELER

Vasıl hemzesi:İbtidaen varolan  dercen (arada) düşen hemzedir.Çoğunlukla esrelidir
Katı  hemzesi İbtidaen ve dercen sabit olan hemzedir.
                                          
Vasıl hemzeleri

1-(ال)          :  Lam-ı tarifin hemzesi
2-(الذي- التي):   gibi  İsmi mevsullerin hemzesi
3-(الله)          :   lafzının hemzesi
4-(اسم – است      ابن – ابنة – ابنم - ايمن       اثنين – اثنتين       امرئ - امرأة )  Bu on ismin hemzeleri
5-Humasi(beşli) ve südasi (altılı) babların; mazi,emir ve mastarlarındaki hemzeler
   Sülasi (üçlü)babların emir hemzeleri


Bunların dışındakiler katı hemzesidir.
-Fiillerde ki hemzelerde asıl olan vasıl hemzesi olmaktır.
-İsim ve Edatlarda ise asıl olan katı hemzesi olmaktır.

                                                         
BESMELE VECİHLERİ

Süre evveli  (evveli surede) 4 vecih caizdir

قطع كل
   قطع اول وصل ثاني  (Birinci اعوذ ,   İkinci بسملة  dir.)
وصل اول قطع ثاني
وصل كل

Süre aralarında (süre beyninde) 3 vecih caizdir
قطع كل
قطع اول وصل ثاني  (Birinci, süre sonu   İkinci بسملة  dir.)
وصل كل

Not:Süre beyninde  وصل اول قطع ثانيokuyuşu,besmele önceki sürenin sonuna dahildir görüntüsünü vereceğinden caiz değildir.
        
Tevbe süresi evveli 2 vecih caizdir.

قطع بلا بسملة   (Sadece اعوذ  okunup durulur.sonra tevbe ye başlanır. )
وصل بلا بسملة  (اعوذ  tevbe süresine bitiştirilerek okunur. )

Enfal ile tevbe arası 3 vecih caizdir

قطع بلا بسملة  (Enfal in sonunda durulur.Nefes alınır.Besmele çekmeden tevbe süresine başlanır.)
وصل بلا بسملة (Durmaksızın Enfal in sonu direk tevbe nin başına birleştirilir.)
سكت بلا بسملة (Enfal in sonunda durulur.Nefes alınmadan.Besmele çekmeden tevbe süresine başlanır.)
Not:Tevbe süresinin ortalarından başlandığında a) Besmele çekilir  b)Sürenin evveline teban, besmele çekilmez. Şeklinde iki farklı görüş vardır.

Aşağıdaki kelimelerde elif harfi vakıf haline okunur vasıl halinde ise düşer.
                        ( تثبت الألف الواقعة في هذه الكلمات التالية في الوقف وتحذف لفظاً في الوصل)

1 ( (أنا أكثر منك مالاً وأعز نفراً   Kurandaki  bütün (mütekellim zamiri) أنا  kelimelerindekii elifler.
2  (لكنا هو الله ربي)                 Kehf suresi 38. ayette geçen (لكنا) nin elifi
(وتظنون بالله الظنونا) 4-           Ahzab 10. ayetteki (الظنونا) nin elifi
4وأطعنا الرسولا) )                   Ahzab 66.ayette geçen  (الرسولا)nin elifi
5(فأضلونا السبيلا)                   Ahzab 67.ayette geçen  (السبيلا)nin elifi
6 (كانت قواريرا)                     İnsan 15. ayette geçen birinci (قواريرا) nin elifi
7 (إنا أعتدنا للكافرين سلاسلا)    İnsan 4. ayette geçen (سلاسلا) nin elifi .  (Bu kelimede vakf halinde iki vech caizdir şeklinde görüşler de vardır.)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder